{"id":1,"date":"2006-01-06T09:29:32","date_gmt":"2006-01-06T09:29:32","guid":{"rendered":""},"modified":"2019-01-05T11:10:51","modified_gmt":"2019-01-05T11:10:51","slug":"bien-nien-su-hoi-thanh-the-ky-thu-nhat-12","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/timhieutinlanh.com\/thanhoc\/bien-nien-su-hoi-thanh-the-ky-thu-nhat-12\/","title":{"rendered":"Bi\u00ean Ni\u00ean S\u1eed H\u1ed9i Th\u00e1nh: Th\u1ebf K\u1ef7 Th\u1ee9 Nh\u1ea5t"},"content":{"rendered":"
\n\tN\u0103m 30<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\t\u0110\u1ee9c Chúa Jesus Christ b\u1ecb \u0111óng \u0111inh trên th\u1eadp t\u1ef1 giá, ch\u1ecbu ch\u1ebft và chôn, \u0111\u1ebfn ngày th\u1ee9 ba, Ngài \u0111ã s\u1ed1ng l\u1ea1i t\u1eeb trong s\u1ef1 ch\u1ebft. Tr\u01b0\u1edbc khi th\u0103ng thiên và h\u1eb9n ngày tr\u1edf l\u1ea1i, Ngài ban truy\u1ec1n m\u1ec7nh l\u1ec7nh cho các môn \u0111\u1ed3: "H\u1ebft c\u1ea3 quy\u1ec1n phép \u1edf trên tr\u1eddi và d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t \u0111ã giao cho ta. V\u1eady, hãy \u0111i d\u1ea1y d\u1ed7 muôn dân, hãy nh\u01a1n danh Ð\u1ee9c Cha, Ð\u1ee9c Con, và Ð\u1ee9c Thánh Linh mà làm phép báp tem cho h\u1ecd, và d\u1ea1y h\u1ecd gi\u1eef h\u1ebft c\u1ea3 m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u mà ta \u0111ã truy\u1ec1n cho các ng\u01b0\u01a1i. Và n\u1ea7y, ta th\u01b0\u1eddng \u1edf cùng các ng\u01b0\u01a1i luôn cho \u0111\u1ebfn t\u1eadn th\u1ebf"<\/em> (Ma-thi-\u01a1 28:19, 20).<\/div>\n
\n\t
\n\tTrong ngày l\u1ec5 Ng\u0169 Tu\u1ea7n \u0111\u1ea7u tiên, k\u1ec3 t\u1eeb sau các s\u1ef1 ki\u1ec7n k\u1ec3 trên, \u0110\u1ee9c Thánh Linh giáng lâm, H\u1ed9i Thánh \u0111\u01b0\u1ee3c chính th\u1ee9c hình thành và trong ngày \u0111ó, qua bài gi\u1ea3ng c\u1ee7a S\u1ee9 \u0111\u1ed3 Phi-e-r\u01a1, có kho\u1ea3ng ba ngàn ng\u01b0\u1eddi thêm vào H\u1ed9i Thánh (Công V\u1ee5 2).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 41<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tThành ph\u1ed1 Jerusalem \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf r\u1ed9ng. Nh\u1eefng t\u01b0\u1eddng thành m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c xây d\u1ef1ng và bao g\u1ed3m luôn \u0111\u1ed3i S\u1ecd, n\u01a1i \u0110\u1ee9c Chúa JesusChrist b\u1ecb \u0111óng \u0111inh, vào trong ph\u1ea1m vi c\u1ee7a thành ph\u1ed1.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 42<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tH\u1ed9i Thánh t\u1ea1i Jerusalem b\u1ecb bách h\u1ea1i l\u1ea7n \u0111\u1ea7u tiên. Nhi\u1ec1u thánh \u0111\u1ed3 lánh sang thành Anti\u1ed1t và thi\u1ebft l\u1eadp H\u1ed9i Thánh t\u1ea1i \u0111ó. Gia-c\u01a1, anh c\u1ee7a Gi\u0103ng, b\u1ecb chém \u0111\u1ea7u (Công V\u1ee5 12:2).<\/div>\n
\n\t <\/div>\n
\n\tN\u0103m 43<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tBa-na-ba \u0111em Phao-lô \u0111\u1ebfn thành An-ti-\u1ed1t (Công V\u1ee5 11:25-26). Trong n\u0103m này, Hoàng \u0110\u1ebf La-mã Claudius (41-54) chinh ph\u1ee5c Anh Qu\u1ed1c (Britain).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 44<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tVua Hê-r\u1ed1t \u1ea0c-ríp-ba \u0110\u1ec7 Nh\u1ea5t, vua x\u1ee9 Giu-\u0111ê và Sa-ma-ri qua \u0111\u1eddi (Công V\u1ee5 12:23).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 45<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tH\u1ed9i Thánh An-ti-\u1ed1t qua Phao-lô và Ba-na-ba g\u1eedi t\u1eb7ng ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn các tín h\u1eefu x\u1ee9 Giu-\u0111ê \u0111\u1ec3 c\u1ee9u \u0111ói.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 47-49<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tChuy\u1ebfn truy\u1ec1n giáo \u0111\u1ea7u tiên c\u1ee7a S\u1ee9 \u0110\u1ed3 Phao-lô và Ba-na-ba (Công V\u1ee5 13-14). Theo S\u1eed Gia La-mã Suetonius (70-122) ghi l\u1ea1i trong tác ph\u1ea9m "The Twelve Caesars" thì Hoàng \u0110\u1ebf La-mã Claudius tr\u1ee5c xu\u1ea5t dân Do-thái ra kh\u1ecfi La-mã vì h\u1ecd liên t\u1ee5c n\u1ed5i lo\u1ea1n ch\u1ed1ng l\u1ea1i C\u01a1-\u0111\u1ed1c giáo.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 49\/50<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tCông \u0110\u1ed3ng Jerusalem nhóm t\u1ea1i Jerusalem và bi\u1ec3u quy\u1ebft tín \u0111\u1ed3 dân ngo\u1ea1i không bu\u1ed9c ph\u1ea3i ch\u1ecbu phép c\u1eaft bì (Công V\u1ee5 15). Hoàng \u0110\u1ebf La-mã Claudius c\u1ed5 võ s\u1ef1 th\u1edd l\u1ea1y Magna Mater, "M\u1eb9 V\u0129 \u0110\u1ea1i C\u1ee7a Các Th\u1ea7n" (Great Mother of The Gods) và Attis, ch\u1ed3ng c\u1ee7a n\u1eef th\u1ea7n. Hai tà th\u1ea7n này chính th\u1ee9c tr\u1edf thành th\u1ea7n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi La-mã vào kho\u1ea3ng n\u0103m 200 TCN.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 50<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tChuy\u1ebfn truy\u1ec1n giáo th\u1ee9 nhì c\u1ee7a S\u1ee9 \u0110\u1ed3 Phao-lô, có Si-la và Ti-mô-thê cùng \u0111i (Công V\u1ee5 15-18). Phao-lô tr\u1ea3i qua các thành Phi-líp, Tê-sa-lô-ni-ca, Bê-rê, A-thên, Cô-rinh-tô, Ê-phê-sô, Sê-sa-rê, và Jerusalem tr\u01b0\u1edbc khi tr\u1edf v\u1ec1 thành An-ti-\u1ed1t.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 51<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tT\u1eeb thành ph\u1ed1 Cô-rinh-tô, Phao-lô vi\u1ebft th\u01b0 cho H\u1ed9i Thánh t\u1ea1i Tê-sa-lô-ni-ca.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 53<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tT\u1eeb thành An-ti-\u1ed1t (?) Phao-lô vi\u1ebft th\u01b0 cho H\u1ed9i Thánh Ga-la-ti. Chuy\u1ebfn truy\u1ec1n giáo th\u1ee9 ba c\u1ee7a Phao-lô kh\u1edfi \u0111\u1ea7u trong x\u1ee9 Ga-la-ti, và Phi-ri-gi tr\u01b0\u1edbc khi ông \u0111\u1ebfn và \u1edf l\u1ea1i lâu dài t\u1ea1i Ê-phê-sô. Phao-lô \u1edf l\u1ea1i Ê-phê-sô t\u1eeb n\u0103m 53 cho \u0111\u1ebfn n\u0103m 55\/56 (Công V\u1ee5 18-19).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 55<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tT\u1eeb thành Ê-phêsô Phao-lô vi\u1ebft th\u01b0 th\u1ee9 nh\u1ea5t cho H\u1ed9i Thánh Cô-rinh-tô.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 55\/56<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tPhao-lô r\u1eddi thành Ê-phê-sô (Công V\u1ee5 20:1), ghé th\u0103m x\u1ee9 Ma-xê-\u0111oan và thành Cô-rinh-tô. T\u1eeb x\u1ee9 Ma-xê-\u0111oan ông vi\u1ebft lá th\u01b0 th\u1ee9 hai cho H\u1ed9i Thánh Cô-rinh-tô.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 57<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tT\u1eeb thành Cô-rinh-tô Phao-lô vi\u1ebft th\u01b0 cho H\u1ed9i Thánh Rô-ma. Ông r\u1eddi Hy-l\u1ea1p, ngang qua thành Trô-ách, gi\u1ea3ng cho các tr\u01b0\u1edfng lão t\u1ea1i Ê-phê-sô.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 57-59<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tPhao-lô b\u1ecb c\u1ea7m tù t\u1ea1i Sê-sa-rê d\u01b0\u1edbi th\u1eddi t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Phê-lít và Phê-tu (Công V\u1ee5 23-26).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 60<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tPhao-lô b\u1ecb gi\u1ea3i \u0111\u1ebfn La-mã (Công V\u1ee5 28).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 61\/62<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tPhao-lô vi\u1ebft các th\u01b0 tín: Phi-lê-môn, Cô-lô-se, Ê-phê-sô, và Phi-líp.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 62<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tTheo S\u1eed Gia Do-thái Josephus, Gia-c\u01a1 (James the Just) giám m\u1ee5c c\u1ee7a H\u1ed9i Thánh Jerusalem b\u1ecb m\u1ed9t \u0111ám dân n\u1ed5i lo\u1ea1n gi\u1ebft ch\u1ebft trong \u0111\u1ec1n th\u1edd, b\u1eb1ng cách \u0111ánh búa t\u1ea1 vào \u0111\u1ea7u.<\/div>\n
\n\t
\n\tS\u1ee9 \u0110\u1ed3 Ba-tê-lê-my t\u1eed \u0111\u1ea1o t\u1ea1i Kalyana, m\u1ed9t thành ph\u1ed1 ti\u1ec3u qu\u1ed1c n\u1eb1m trên b\u1edd bi\u1ec3n phía Tây c\u1ee7a Ân-\u0111\u1ed9. Ông b\u1ecb l\u1ed9t da trong lúc còn s\u1ed1ng và sau \u0111ó b\u1ecb \u0111óng \u0111inh.<\/div>\n
\n\t <\/div>\n
\n\tPhao-lô \u0111\u01b0\u1ee3c xét x\u1eed và tr\u1eafng án t\u1ea1i La-mã.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 63-66<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tPhao-lô tr\u1ea3i qua các x\u1ee9 Ma-xê-\u0111oan, Ti\u1ec3u á, Crete, và có th\u1ec3 c\u1ea3 Spain. Th\u01b0 I Ti-mô-thê và Tít \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft trong th\u1eddi gian này.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 64<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tH\u1ed9i Thánh b\u1ecb bách h\u1ea1i l\u1ea7n th\u1ee9 nh\u1ea5t d\u01b0\u1edbi th\u1eddi Nê-rô, hoàng \u0111\u1ebf La-mã (54-68). Khi thành ph\u1ed1 La-mã b\u1ecb m\u1ed9t c\u01a1n h\u1ecfa ho\u1ea1n l\u1edbn, cháy su\u1ed1t sáu ngày, Nê-rô \u0111ã \u0111\u1ed5 l\u1ed7i cho các tín \u0111\u1ed3 \u0110\u1ea5ng Christ và ra l\u1ec7nh tàn sát h\u1ecd d\u01b0\u1edbi nhi\u1ec1u hình th\u1ee9c dã man: cho chó xé xác, \u0111óng \u0111inh, nhúng d\u1ea7u chai th\u1eafp làm \u0111u\u1ed1c soi trong ng\u1ef1 uy\u1ec3n…<\/div>\n
\n\t
\n\tH\u1ed9i Thánh t\u1ea1i Alexandria \u0111\u01b0\u1ee3c thành l\u1eadp b\u1edfi Mác, m\u1ed9t môn \u0111\u1ed3 c\u1ee7a Phi-e-r\u01a1. \u0110\u1ec1n th\u1edd do Vua Hê-r\u1ed1t xây d\u1ef1ng \u0111\u01b0\u1ee3c hoàn thành (kh\u1edfi công n\u0103m 20 TCN).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 66<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tDân Do-thái n\u1ed5i lo\u1ea1n ch\u1ed1ng l\u1ea1i chính quy\u1ec1n La-mã. Chi\u1ebfn tranh x\u1ea3y ra, thánh \u0111\u1ed3 t\u1ea1i Jerusalem nh\u1edb l\u1eddi Chúa phán v\u1ec1 s\u1ef1 h\u1ee7y phá c\u1ee7a Jerusalem nên \u0111ã ra kh\u1ecfi thành. Thành Jerusalem b\u1ecb th\u1ea5t th\u1ee7 n\u0103m 70 và b\u1ecb h\u1ee7y di\u1ec7t, cùng v\u1edbi \u0111\u1ec1n th\u1edd tráng l\u1ec7 do vua Hê-r\u1ed1t xây d\u1ef1ng trong 46 n\u0103m. Tacitus ghi r\u1eb1ng 600 000 dân Dothái b\u1ecb tàn sát khi thành Jerusalem b\u1ecb th\u1ea5t th\u1ee7; s\u1eed gia ng\u01b0\u1eddi Do thái, Josephus, thì ghi là m\u1ed9t tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 67<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tVài h\u1ecdc gi\u1ea3 cho r\u1eb1ng sách cu\u1ed1i cùng c\u1ee7a Thánh Kinh, Kh\u1ea3i Huy\u1ec1n, \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft trong n\u0103m này. Nhi\u1ec1u h\u1ecdc gi\u1ea3 khác cho r\u1eb1ng sách \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft vào cu\u1ed1i tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i c\u1ee7a Diocletian, hoàng \u0111\u1ebf La-mã (81-96).<\/div>\n
\n\t
\n\tPhao-lô tr\u1ea3i qua l\u1ea7n xét x\u1eed th\u1ee9 hai t\u1ea1i La-mã. Th\u01b0 II Ti-mô-thê \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 67\/68<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tS\u1ee9 \u0110\u1ed3 Phao-lô b\u1ecb chém trên \u0111\u01b0\u1eddng d\u1eabn t\u1eeb La-mã \u0111\u1ebfn Ostia. S\u1ee9 \u0110\u1ed3 Phi-e-r\u01a1 c\u0169ng t\u1eed \u0111\u1ea1o trong kho\u1ea3ng th\u1eddi gian này, b\u1ecb \u0111óng \u0111inh v\u1edbi \u0111\u1ea7u chúi xu\u1ed1ng \u0111\u1ea5t.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 69<\/strong><\/div>\n
\n\t <\/div>\n
\n\tTheo truy\u1ec1n thuy\u1ebft, S\u1ee9 \u0110\u1ed3 Anh-rê b\u1ecb \u0111óng \u0111inh t\u1ea1i Patrae trên bán \u0111\u1ea3o Peloponnesus. Ignatius tr\u1edf thành giám m\u1ee5c c\u1ee7a H\u1ed9i Thánh An-ti-\u1ed1t, x\u1ee9 Syria. Giám M\u1ee5c Polycarp c\u1ee7a H\u1ed9i Thánh Si-mi\u1ec7c-n\u01a1 sinh trong n\u0103m này (ch\u1ebft n\u0103m 155).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 70<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tSách Tin Lành Ma-thi-\u01a1 và Mác có th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft vào cu\u1ed1i n\u0103m này.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 72<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tTheo truy\u1ec1n thuy\u1ebft, S\u1ee9 \u0110\u1ed3 Thô-ma b\u1ecb \u0111âm ch\u1ebft b\u1edfi các th\u1ea7y t\u1ebf l\u1ec5 c\u1ee7a \u1ea4n Giáo t\u1ea1i Mylapore, \u1ea4n \u0111\u1ed9.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 79<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tTheo truy\u1ec1n thuy\u1ebft, Giu-\u0111e và Si-môn ng\u01b0\u1eddi Ca-na-an \u0111ã b\u1ecb xé xác b\u1edfi \u0111ám dân n\u1ed5i lo\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi Persian (Iran ngày nay).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 80<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tSách Tin Lành Lu-ca \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 90<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tH\u1ed9i \u0111\u1ed3ng Jamnia (Synod of Jamnia) c\u1ee7a dân Do-thái thi\u1ebft l\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n Hê-b\u01a1-r\u01a1 (t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng v\u1edbi Thánh Kinh C\u1ef1u \u01af\u1edbc chúng ta có ngày hôm nay). Ngôn ng\u1eef ph\u1ed5 bi\u1ebfn trong H\u1ed9i Thánh thu\u1edf ban \u0111\u1ea7u là ti\u1ebfng Hy-l\u1ea1p (Greek) và b\u1ea3n d\u1ecbch Thánh Kinh C\u1ef1u \u01af\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng r\u1ed9ng rãi th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd là b\u1ea3n "Septuagint" (B\u1ea3y M\u01b0\u01a1i). B\u1ea3n d\u1ecbch Septuagint có thêm các "ng\u1ee5y kinh" không \u0111\u01b0\u1ee3c công nh\u1eadn là kinh \u0111i\u1ec3n (không \u0111\u01b0\u1ee3c công nh\u1eadn là L\u1eddi Chúa). V\u1ec1 sau, m\u1ed9t b\u1ea3n d\u1ecbch m\u1edbi d\u1ef1a trên b\u1ea3n v\u0103n tiêu chu\u1ea9n c\u1ee7a H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng Jamnia \u0111\u01b0\u1ee3c H\u1ed9i Thánh ch\u1ea5p nh\u1eadn.<\/div>\n
\n\t
\n\tTheo truy\u1ec1n thuy\u1ebft, Phi-líp \u0111ã b\u1ecb \u0111óng \u0111inh, \u0111\u1ea7u chúi xu\u1ed1ng \u0111\u1ea5t (nh\u01b0 Phi-e-r\u01a1) t\u1ea1i Hierapolis, x\u1ee9 Ti\u1ec3u Á. Vài h\u1ecdc gi\u1ea3 cho r\u1eb1ng Phi-líp s\u1ee9 \u0111\u1ed3 và Phi-líp nhà truy\u1ec1n giáo là hai ng\u01b0\u1eddi khác nhau, và Phi-líp truy\u1ec1n giáo là ng\u01b0\u1eddi t\u1eed \u0111\u1ea1o t\u1ea1i Hierapolis.<\/div>\n
\n\t
\n\tTheo Hippolytus, S\u1ee9 \u0110\u1ed3 Ma-thi-\u01a1 ch\u1ebft già t\u1ea1i Hierees, x\u1ee9 Persia.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 92<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tClement \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea7u làm giám m\u1ee5c t\u1ea1i La-mã và t\u1ea1i ch\u1ee9c cho \u0111\u1ebfn n\u0103m 100.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 93<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tH\u1ed9i Thánh b\u1ecb bách h\u1ea1i l\u1ea7n th\u1ee9 nhì d\u01b0\u1edbi th\u1eddi Domitian, hoàng \u0111\u1ebf La-mã (81-96). S\u1ee9 \u0110\u1ed3 Gi\u0103ng b\u1ecb l\u01b0u \u0111ày trên \u0111\u1ea3o Bát-mô. Nhi\u1ec1u nhà gi\u1ea3i kinh cho r\u1eb1ng sách Kh\u1ea3i Huy\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft vào kho\u1ea3ng n\u0103m 95, 96 trên \u0111\u1ea3o Bát-mô.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 100<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tS\u1ee9 \u0111\u1ed3 Gi\u0103ng qua \u0111\u1eddi vào kho\u1ea3ng th\u1eddi gian này t\u1ea1i thành Ê-phê-sô.<\/div>\n
\n\t
\n\tCerinthus gi\u1ea3ng d\u1ea1y tà giáo, cho r\u1eb1ng \u0110\u1ea5ng Christ \u0111\u01b0\u1ee3c sáng t\u1ea1o ch\u1ee9 Ngài không ph\u1ea3i là Thiên Chúa. Ông c\u0169ng cho r\u1eb1ng \u0110\u1ee9c Chúa Jesus là con t\u1ef1 nhiên c\u1ee7a ông Giô-sép và bà Ma-ri \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 siêu nhiên là \u0110\u1ea5ng Christ, ng\u1ef1 vào khi Chúa Jesus ch\u1ecbu l\u1ec5 báp-tem và ra kh\u1ecfi khi Chúa Jesus b\u1ecb \u0111óng \u0111inh.<\/div>\n
\n\t <\/div>\n
\n\tHu\u1ef3nh Christian Timothy<\/strong>
\n\tT\u1ed5ng h\u1ee3p t\u1eeb các tài li\u1ec7u v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed H\u1ed9i Thánh<\/strong><\/div>\n
\n\t <\/div>\n
\n\t <\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\n\tN\u0103m 30<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\t\u0110\u1ee9c Chúa Jesus Christ b\u1ecb \u0111óng \u0111inh trên th\u1eadp t\u1ef1 giá, ch\u1ecbu ch\u1ebft và chôn, \u0111\u1ebfn ngày th\u1ee9 ba, Ngài \u0111ã s\u1ed1ng l\u1ea1i t\u1eeb trong s\u1ef1 ch\u1ebft. Tr\u01b0\u1edbc khi th\u0103ng thiên và h\u1eb9n ngày tr\u1edf l\u1ea1i, Ngài ban truy\u1ec1n m\u1ec7nh l\u1ec7nh cho các môn \u0111\u1ed3: "H\u1ebft c\u1ea3 quy\u1ec1n phép \u1edf trên tr\u1eddi và d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t \u0111ã giao cho ta. V\u1eady, hãy \u0111i d\u1ea1y d\u1ed7 muôn dân, hãy nh\u01a1n danh Ð\u1ee9c Cha, Ð\u1ee9c Con, và Ð\u1ee9c Thánh Linh mà làm phép báp tem cho h\u1ecd, và d\u1ea1y h\u1ecd gi\u1eef h\u1ebft c\u1ea3 m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u mà ta \u0111ã truy\u1ec1n cho các ng\u01b0\u01a1i. Và n\u1ea7y, ta th\u01b0\u1eddng \u1edf cùng các ng\u01b0\u01a1i luôn cho \u0111\u1ebfn t\u1eadn th\u1ebf"<\/em> (Ma-thi-\u01a1 28:19, 20).<\/div>\n
\n\t
\n\tTrong ngày l\u1ec5 Ng\u0169 Tu\u1ea7n \u0111\u1ea7u tiên, k\u1ec3 t\u1eeb sau các s\u1ef1 ki\u1ec7n k\u1ec3 trên, \u0110\u1ee9c Thánh Linh giáng lâm, H\u1ed9i Thánh \u0111\u01b0\u1ee3c chính th\u1ee9c hình thành và trong ngày \u0111ó, qua bài gi\u1ea3ng c\u1ee7a S\u1ee9 \u0111\u1ed3 Phi-e-r\u01a1, có kho\u1ea3ng ba ngàn ng\u01b0\u1eddi thêm vào H\u1ed9i Thánh (Công V\u1ee5 2).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 41<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tThành ph\u1ed1 Jerusalem \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf r\u1ed9ng. Nh\u1eefng t\u01b0\u1eddng thành m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c xây d\u1ef1ng và bao g\u1ed3m luôn \u0111\u1ed3i S\u1ecd, n\u01a1i \u0110\u1ee9c Chúa JesusChrist b\u1ecb \u0111óng \u0111inh, vào trong ph\u1ea1m vi c\u1ee7a thành ph\u1ed1.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 42<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tH\u1ed9i Thánh t\u1ea1i Jerusalem b\u1ecb bách h\u1ea1i l\u1ea7n \u0111\u1ea7u tiên. Nhi\u1ec1u thánh \u0111\u1ed3 lánh sang thành Anti\u1ed1t và thi\u1ebft l\u1eadp H\u1ed9i Thánh t\u1ea1i \u0111ó. Gia-c\u01a1, anh c\u1ee7a Gi\u0103ng, b\u1ecb chém \u0111\u1ea7u (Công V\u1ee5 12:2).<\/div>\n
\n\t <\/div>\n
\n\tN\u0103m 43<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tBa-na-ba \u0111em Phao-lô \u0111\u1ebfn thành An-ti-\u1ed1t (Công V\u1ee5 11:25-26). Trong n\u0103m này, Hoàng \u0110\u1ebf La-mã Claudius (41-54) chinh ph\u1ee5c Anh Qu\u1ed1c (Britain).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 44<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tVua Hê-r\u1ed1t \u1ea0c-ríp-ba \u0110\u1ec7 Nh\u1ea5t, vua x\u1ee9 Giu-\u0111ê và Sa-ma-ri qua \u0111\u1eddi (Công V\u1ee5 12:23).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 45<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tH\u1ed9i Thánh An-ti-\u1ed1t qua Phao-lô và Ba-na-ba g\u1eedi t\u1eb7ng ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn các tín h\u1eefu x\u1ee9 Giu-\u0111ê \u0111\u1ec3 c\u1ee9u \u0111ói.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 47-49<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tChuy\u1ebfn truy\u1ec1n giáo \u0111\u1ea7u tiên c\u1ee7a S\u1ee9 \u0110\u1ed3 Phao-lô và Ba-na-ba (Công V\u1ee5 13-14). Theo S\u1eed Gia La-mã Suetonius (70-122) ghi l\u1ea1i trong tác ph\u1ea9m "The Twelve Caesars" thì Hoàng \u0110\u1ebf La-mã Claudius tr\u1ee5c xu\u1ea5t dân Do-thái ra kh\u1ecfi La-mã vì h\u1ecd liên t\u1ee5c n\u1ed5i lo\u1ea1n ch\u1ed1ng l\u1ea1i C\u01a1-\u0111\u1ed1c giáo.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 49\/50<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tCông \u0110\u1ed3ng Jerusalem nhóm t\u1ea1i Jerusalem và bi\u1ec3u quy\u1ebft tín \u0111\u1ed3 dân ngo\u1ea1i không bu\u1ed9c ph\u1ea3i ch\u1ecbu phép c\u1eaft bì (Công V\u1ee5 15). Hoàng \u0110\u1ebf La-mã Claudius c\u1ed5 võ s\u1ef1 th\u1edd l\u1ea1y Magna Mater, "M\u1eb9 V\u0129 \u0110\u1ea1i C\u1ee7a Các Th\u1ea7n" (Great Mother of The Gods) và Attis, ch\u1ed3ng c\u1ee7a n\u1eef th\u1ea7n. Hai tà th\u1ea7n này chính th\u1ee9c tr\u1edf thành th\u1ea7n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi La-mã vào kho\u1ea3ng n\u0103m 200 TCN.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 50<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tChuy\u1ebfn truy\u1ec1n giáo th\u1ee9 nhì c\u1ee7a S\u1ee9 \u0110\u1ed3 Phao-lô, có Si-la và Ti-mô-thê cùng \u0111i (Công V\u1ee5 15-18). Phao-lô tr\u1ea3i qua các thành Phi-líp, Tê-sa-lô-ni-ca, Bê-rê, A-thên, Cô-rinh-tô, Ê-phê-sô, Sê-sa-rê, và Jerusalem tr\u01b0\u1edbc khi tr\u1edf v\u1ec1 thành An-ti-\u1ed1t.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 51<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tT\u1eeb thành ph\u1ed1 Cô-rinh-tô, Phao-lô vi\u1ebft th\u01b0 cho H\u1ed9i Thánh t\u1ea1i Tê-sa-lô-ni-ca.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 53<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tT\u1eeb thành An-ti-\u1ed1t (?) Phao-lô vi\u1ebft th\u01b0 cho H\u1ed9i Thánh Ga-la-ti. Chuy\u1ebfn truy\u1ec1n giáo th\u1ee9 ba c\u1ee7a Phao-lô kh\u1edfi \u0111\u1ea7u trong x\u1ee9 Ga-la-ti, và Phi-ri-gi tr\u01b0\u1edbc khi ông \u0111\u1ebfn và \u1edf l\u1ea1i lâu dài t\u1ea1i Ê-phê-sô. Phao-lô \u1edf l\u1ea1i Ê-phê-sô t\u1eeb n\u0103m 53 cho \u0111\u1ebfn n\u0103m 55\/56 (Công V\u1ee5 18-19).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 55<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tT\u1eeb thành Ê-phêsô Phao-lô vi\u1ebft th\u01b0 th\u1ee9 nh\u1ea5t cho H\u1ed9i Thánh Cô-rinh-tô.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 55\/56<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tPhao-lô r\u1eddi thành Ê-phê-sô (Công V\u1ee5 20:1), ghé th\u0103m x\u1ee9 Ma-xê-\u0111oan và thành Cô-rinh-tô. T\u1eeb x\u1ee9 Ma-xê-\u0111oan ông vi\u1ebft lá th\u01b0 th\u1ee9 hai cho H\u1ed9i Thánh Cô-rinh-tô.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 57<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tT\u1eeb thành Cô-rinh-tô Phao-lô vi\u1ebft th\u01b0 cho H\u1ed9i Thánh Rô-ma. Ông r\u1eddi Hy-l\u1ea1p, ngang qua thành Trô-ách, gi\u1ea3ng cho các tr\u01b0\u1edfng lão t\u1ea1i Ê-phê-sô.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 57-59<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tPhao-lô b\u1ecb c\u1ea7m tù t\u1ea1i Sê-sa-rê d\u01b0\u1edbi th\u1eddi t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Phê-lít và Phê-tu (Công V\u1ee5 23-26).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 60<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tPhao-lô b\u1ecb gi\u1ea3i \u0111\u1ebfn La-mã (Công V\u1ee5 28).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 61\/62<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tPhao-lô vi\u1ebft các th\u01b0 tín: Phi-lê-môn, Cô-lô-se, Ê-phê-sô, và Phi-líp.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 62<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tTheo S\u1eed Gia Do-thái Josephus, Gia-c\u01a1 (James the Just) giám m\u1ee5c c\u1ee7a H\u1ed9i Thánh Jerusalem b\u1ecb m\u1ed9t \u0111ám dân n\u1ed5i lo\u1ea1n gi\u1ebft ch\u1ebft trong \u0111\u1ec1n th\u1edd, b\u1eb1ng cách \u0111ánh búa t\u1ea1 vào \u0111\u1ea7u.<\/div>\n
\n\t
\n\tS\u1ee9 \u0110\u1ed3 Ba-tê-lê-my t\u1eed \u0111\u1ea1o t\u1ea1i Kalyana, m\u1ed9t thành ph\u1ed1 ti\u1ec3u qu\u1ed1c n\u1eb1m trên b\u1edd bi\u1ec3n phía Tây c\u1ee7a Ân-\u0111\u1ed9. Ông b\u1ecb l\u1ed9t da trong lúc còn s\u1ed1ng và sau \u0111ó b\u1ecb \u0111óng \u0111inh.<\/div>\n
\n\t <\/div>\n
\n\tPhao-lô \u0111\u01b0\u1ee3c xét x\u1eed và tr\u1eafng án t\u1ea1i La-mã.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 63-66<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tPhao-lô tr\u1ea3i qua các x\u1ee9 Ma-xê-\u0111oan, Ti\u1ec3u á, Crete, và có th\u1ec3 c\u1ea3 Spain. Th\u01b0 I Ti-mô-thê và Tít \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft trong th\u1eddi gian này.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 64<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tH\u1ed9i Thánh b\u1ecb bách h\u1ea1i l\u1ea7n th\u1ee9 nh\u1ea5t d\u01b0\u1edbi th\u1eddi Nê-rô, hoàng \u0111\u1ebf La-mã (54-68). Khi thành ph\u1ed1 La-mã b\u1ecb m\u1ed9t c\u01a1n h\u1ecfa ho\u1ea1n l\u1edbn, cháy su\u1ed1t sáu ngày, Nê-rô \u0111ã \u0111\u1ed5 l\u1ed7i cho các tín \u0111\u1ed3 \u0110\u1ea5ng Christ và ra l\u1ec7nh tàn sát h\u1ecd d\u01b0\u1edbi nhi\u1ec1u hình th\u1ee9c dã man: cho chó xé xác, \u0111óng \u0111inh, nhúng d\u1ea7u chai th\u1eafp làm \u0111u\u1ed1c soi trong ng\u1ef1 uy\u1ec3n…<\/div>\n
\n\t
\n\tH\u1ed9i Thánh t\u1ea1i Alexandria \u0111\u01b0\u1ee3c thành l\u1eadp b\u1edfi Mác, m\u1ed9t môn \u0111\u1ed3 c\u1ee7a Phi-e-r\u01a1. \u0110\u1ec1n th\u1edd do Vua Hê-r\u1ed1t xây d\u1ef1ng \u0111\u01b0\u1ee3c hoàn thành (kh\u1edfi công n\u0103m 20 TCN).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 66<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tDân Do-thái n\u1ed5i lo\u1ea1n ch\u1ed1ng l\u1ea1i chính quy\u1ec1n La-mã. Chi\u1ebfn tranh x\u1ea3y ra, thánh \u0111\u1ed3 t\u1ea1i Jerusalem nh\u1edb l\u1eddi Chúa phán v\u1ec1 s\u1ef1 h\u1ee7y phá c\u1ee7a Jerusalem nên \u0111ã ra kh\u1ecfi thành. Thành Jerusalem b\u1ecb th\u1ea5t th\u1ee7 n\u0103m 70 và b\u1ecb h\u1ee7y di\u1ec7t, cùng v\u1edbi \u0111\u1ec1n th\u1edd tráng l\u1ec7 do vua Hê-r\u1ed1t xây d\u1ef1ng trong 46 n\u0103m. Tacitus ghi r\u1eb1ng 600 000 dân Dothái b\u1ecb tàn sát khi thành Jerusalem b\u1ecb th\u1ea5t th\u1ee7; s\u1eed gia ng\u01b0\u1eddi Do thái, Josephus, thì ghi là m\u1ed9t tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 67<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tVài h\u1ecdc gi\u1ea3 cho r\u1eb1ng sách cu\u1ed1i cùng c\u1ee7a Thánh Kinh, Kh\u1ea3i Huy\u1ec1n, \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft trong n\u0103m này. Nhi\u1ec1u h\u1ecdc gi\u1ea3 khác cho r\u1eb1ng sách \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft vào cu\u1ed1i tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i c\u1ee7a Diocletian, hoàng \u0111\u1ebf La-mã (81-96).<\/div>\n
\n\t
\n\tPhao-lô tr\u1ea3i qua l\u1ea7n xét x\u1eed th\u1ee9 hai t\u1ea1i La-mã. Th\u01b0 II Ti-mô-thê \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 67\/68<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tS\u1ee9 \u0110\u1ed3 Phao-lô b\u1ecb chém trên \u0111\u01b0\u1eddng d\u1eabn t\u1eeb La-mã \u0111\u1ebfn Ostia. S\u1ee9 \u0110\u1ed3 Phi-e-r\u01a1 c\u0169ng t\u1eed \u0111\u1ea1o trong kho\u1ea3ng th\u1eddi gian này, b\u1ecb \u0111óng \u0111inh v\u1edbi \u0111\u1ea7u chúi xu\u1ed1ng \u0111\u1ea5t.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 69<\/strong><\/div>\n
\n\t <\/div>\n
\n\tTheo truy\u1ec1n thuy\u1ebft, S\u1ee9 \u0110\u1ed3 Anh-rê b\u1ecb \u0111óng \u0111inh t\u1ea1i Patrae trên bán \u0111\u1ea3o Peloponnesus. Ignatius tr\u1edf thành giám m\u1ee5c c\u1ee7a H\u1ed9i Thánh An-ti-\u1ed1t, x\u1ee9 Syria. Giám M\u1ee5c Polycarp c\u1ee7a H\u1ed9i Thánh Si-mi\u1ec7c-n\u01a1 sinh trong n\u0103m này (ch\u1ebft n\u0103m 155).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 70<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tSách Tin Lành Ma-thi-\u01a1 và Mác có th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft vào cu\u1ed1i n\u0103m này.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 72<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tTheo truy\u1ec1n thuy\u1ebft, S\u1ee9 \u0110\u1ed3 Thô-ma b\u1ecb \u0111âm ch\u1ebft b\u1edfi các th\u1ea7y t\u1ebf l\u1ec5 c\u1ee7a \u1ea4n Giáo t\u1ea1i Mylapore, \u1ea4n \u0111\u1ed9.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 79<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tTheo truy\u1ec1n thuy\u1ebft, Giu-\u0111e và Si-môn ng\u01b0\u1eddi Ca-na-an \u0111ã b\u1ecb xé xác b\u1edfi \u0111ám dân n\u1ed5i lo\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi Persian (Iran ngày nay).<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 80<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tSách Tin Lành Lu-ca \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 90<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tH\u1ed9i \u0111\u1ed3ng Jamnia (Synod of Jamnia) c\u1ee7a dân Do-thái thi\u1ebft l\u1eadp kinh \u0111i\u1ec3n Hê-b\u01a1-r\u01a1 (t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng v\u1edbi Thánh Kinh C\u1ef1u \u01af\u1edbc chúng ta có ngày hôm nay). Ngôn ng\u1eef ph\u1ed5 bi\u1ebfn trong H\u1ed9i Thánh thu\u1edf ban \u0111\u1ea7u là ti\u1ebfng Hy-l\u1ea1p (Greek) và b\u1ea3n d\u1ecbch Thánh Kinh C\u1ef1u \u01af\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng r\u1ed9ng rãi th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd là b\u1ea3n "Septuagint" (B\u1ea3y M\u01b0\u01a1i). B\u1ea3n d\u1ecbch Septuagint có thêm các "ng\u1ee5y kinh" không \u0111\u01b0\u1ee3c công nh\u1eadn là kinh \u0111i\u1ec3n (không \u0111\u01b0\u1ee3c công nh\u1eadn là L\u1eddi Chúa). V\u1ec1 sau, m\u1ed9t b\u1ea3n d\u1ecbch m\u1edbi d\u1ef1a trên b\u1ea3n v\u0103n tiêu chu\u1ea9n c\u1ee7a H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng Jamnia \u0111\u01b0\u1ee3c H\u1ed9i Thánh ch\u1ea5p nh\u1eadn.<\/div>\n
\n\t
\n\tTheo truy\u1ec1n thuy\u1ebft, Phi-líp \u0111ã b\u1ecb \u0111óng \u0111inh, \u0111\u1ea7u chúi xu\u1ed1ng \u0111\u1ea5t (nh\u01b0 Phi-e-r\u01a1) t\u1ea1i Hierapolis, x\u1ee9 Ti\u1ec3u Á. Vài h\u1ecdc gi\u1ea3 cho r\u1eb1ng Phi-líp s\u1ee9 \u0111\u1ed3 và Phi-líp nhà truy\u1ec1n giáo là hai ng\u01b0\u1eddi khác nhau, và Phi-líp truy\u1ec1n giáo là ng\u01b0\u1eddi t\u1eed \u0111\u1ea1o t\u1ea1i Hierapolis.<\/div>\n
\n\t
\n\tTheo Hippolytus, S\u1ee9 \u0110\u1ed3 Ma-thi-\u01a1 ch\u1ebft già t\u1ea1i Hierees, x\u1ee9 Persia.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 92<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tClement \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea7u làm giám m\u1ee5c t\u1ea1i La-mã và t\u1ea1i ch\u1ee9c cho \u0111\u1ebfn n\u0103m 100.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 93<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tH\u1ed9i Thánh b\u1ecb bách h\u1ea1i l\u1ea7n th\u1ee9 nhì d\u01b0\u1edbi th\u1eddi Domitian, hoàng \u0111\u1ebf La-mã (81-96). S\u1ee9 \u0110\u1ed3 Gi\u0103ng b\u1ecb l\u01b0u \u0111ày trên \u0111\u1ea3o Bát-mô. Nhi\u1ec1u nhà gi\u1ea3i kinh cho r\u1eb1ng sách Kh\u1ea3i Huy\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft vào kho\u1ea3ng n\u0103m 95, 96 trên \u0111\u1ea3o Bát-mô.<\/div>\n
\n\t
\n\tN\u0103m 100<\/strong><\/div>\n
\n\t
\n\tS\u1ee9 \u0111\u1ed3 Gi\u0103ng qua \u0111\u1eddi vào kho\u1ea3ng th\u1eddi gian này t\u1ea1i thành Ê-phê-sô.<\/div>\n
\n\t
\n\tCerinthus gi\u1ea3ng d\u1ea1y tà giáo, cho r\u1eb1ng \u0110\u1ea5ng Christ \u0111\u01b0\u1ee3c sáng t\u1ea1o ch\u1ee9 Ngài không ph\u1ea3i là Thiên Chúa. Ông c\u0169ng cho r\u1eb1ng \u0110\u1ee9c Chúa Jesus là con t\u1ef1 nhiên c\u1ee7a ông Giô-sép và bà Ma-ri \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t th\u1ef1c th\u1ec3 siêu nhiên là \u0110\u1ea5ng Christ, ng\u1ef1 vào khi Chúa Jesus ch\u1ecbu l\u1ec5 báp-tem và ra kh\u1ecfi khi Chúa Jesus b\u1ecb \u0111óng \u0111inh.<\/div>\n
\n\t <\/div>\n
\n\tHu\u1ef3nh Christian Timothy<\/strong>
\n\tT\u1ed5ng h\u1ee3p t\u1eeb các tài li\u1ec7u v\u1ec1 l\u1ecbch s\u1eed H\u1ed9i Thánh<\/strong><\/div>\n
\n\t <\/div>\n
\n\t <\/div>\n

B\u1ea5m v\u00e0o \u0111\u00e2y \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdc ti\u1ebfp \u2192<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-muc-luc"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/timhieutinlanh.com\/thanhoc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/timhieutinlanh.com\/thanhoc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/timhieutinlanh.com\/thanhoc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/timhieutinlanh.com\/thanhoc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/timhieutinlanh.com\/thanhoc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/timhieutinlanh.com\/thanhoc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":102,"href":"https:\/\/timhieutinlanh.com\/thanhoc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1\/revisions\/102"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/timhieutinlanh.com\/thanhoc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/timhieutinlanh.com\/thanhoc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/timhieutinlanh.com\/thanhoc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}